نقدینگی_

رویدادها

1. 01۱۹۷۶فشار اعتباری رونق ساخت‌وساز را فرومی‌پاشدقوت ارتباط

   افزایش شدید تورم همراه با محدودسازی اعتبار توسط بانک مرکزی به رونق ساخت‌وساز ناشی از رونق نفتی که از اوایل دهه 1970 پیمانکاران بین‌المللی را به ایران کشانده بود، پایان داد و رشد سرمایه‌گذاری و تولید ناخالص داخلی را به‌شدت کند کرد.

   چرایی این پیوند: Rising inflation combined with a deliberate Central Bank credit tightening directly choked off financing for the construction boom, sharply slowing fixed investment, broad money growth, and overall GDP growth from 1976.

   ملاحظه: Some slowdown from the extreme, unsustainable 1974-75 growth rates would likely have occurred even without deliberate tightening, simply from diminishing absorptive capacity; hard to fully separate policy-driven from capacity-driven deceleration.

   تأخیر اثر: same year to 1-2 year lagمنبع: Encyclopaedia Britannica (Iran -- The White Revolution)
2. 02۱۹۷۹ملی شدن بانک‌ها و صنایع بزرگقوت ارتباط

   شورای انقلاب نظام بانکی و کنگلومراهای بزرگ خصوصی صنعتی و بازرگانی را ملی کرد و بخش بزرگی از اقتصاد را تحت کنترل دولت و بنیادها بازسازی کرد.

   چرایی این پیوند: Broad money growth accelerated to 35.5% (1979) and stayed persistently in the 25-45%/year range through the 1980s (level rising from 1.9tn rials in 1977 to 4.0tn by 1980) as the newly nationalized banking system extended credit to finance both the state takeover of industry and, from September 1980, the war with Iraq.

   ملاحظه: None substantial -- monetary financing of the revolutionary state and the war is well-documented in the secondary literature on this period.

   تأخیر اثر: immediate to 1-year lagمنبع: Encyclopaedia Iranica (Economy x. Under the Islamic Republic)
3. 03۱۹۷۹انقلاب اسلامیقوت ارتباط

   حکومت محمدرضا شاه سقوط کرد و جمهوری اسلامی در اول فروردین 1358 (1 آوریل 1979) به رهبری آیت‌الله خمینی اعلام شد.

   چرایی این پیوند: Nationalization of the banking system in June 1979 and subsequent deficit monetization contributed to accelerating money-supply and broad-money growth in the early 1980s.

   ملاحظه: Wartime financing needs from September 1980 onward are a larger and more direct driver of the same monetary expansion than the revolution's initial banking nationalization alone.

   تأخیر اثر: 1-3 year lagمنبع: Encyclopaedia Britannica
4. 04۱۹۸۳تصویب قانون بانکداری بدون رباقوت ارتباط

   مجلس قانون عملیات بانکی بدون ربا (بهره) را تصویب کرد که از ۲۹ اسفند ۱۳۶۲ (۲۰ مارس ۱۹۸۴) اجرایی شد و کل نظام بانکی را بر پایه قراردادهای مشارکت در سود و زیان مانند مشارکت و مضاربه، به‌جای بهره ثابت، بازسازی کرد؛ از آن پس بانک مرکزی به‌جای نرخ بهره، حداقل و حداکثر نرخ سود مورد انتظار را تعیین می‌کند.

   چرایی این پیوند: Restructuring the entire banking system around profit-and-loss-sharing contracts rather than fixed interest is a direct, legally mandated change to how the credit and deposit aggregates in this category are formed and priced.

   ملاحظه: Iran's banking-sector data through the mid-1980s is sparse and war-disrupted, and several series in this category may not show a clean structural break at the 1984 implementation date even though the legal framework changed.

   تأخیر اثر: same year (effective March 1984)منبع: Iran Data Portal (Syracuse University)
5. 05۲۰۰۸بحران مالی جهانی؛ فروپاشی بانک لمان برادرزقوت ارتباط

   رکود جهانی هماهنگی را برانگیخت؛ قیمت نفت طی چند ماه از حدود 147 به حدود 40 دلار در هر بشکه سقوط کرد و به‌طور همزمان تمام صادرکنندگان نفت این پایگاه داده را متأثر ساخت، در حالی که اقتصادهای اروپایی متکی به اعتبار (اسپانیا، پرتغال، یونان) وارد بحران‌های طولانی‌مدت شدند.

   چرایی این پیوند: Broad money growth decelerated sharply to 11.9% in 2008 (from 33.9% in 2007), the steepest one-year deceleration in the series, plausibly reflecting reduced oil-revenue-driven liquidity injection as global crude prices crashed in H2 2008 alongside a pre-existing domestic anti-inflation tightening push.

   ملاحظه: Iran was largely insulated from the global banking-sector contagion itself (sanctions already limited its financial integration), so the causal channel here is the oil-price component of the GFC rather than a direct financial-crisis transmission -- confidence kept moderate.

   تأخیر اثر: immediate (same year)منبع: Federal Reserve History
6. 06۲۰۱۲سقوط ریال در بحبوحه فشار تحریم‌هاقوت ارتباط

   تحت فشار همزمان تحریم‌های بانک مرکزی قانون بودجه دفاعی، تحریم نفتی اتحادیه اروپا و قطع سوئیفت، ریال بازار آزاد ایران در یک هفته حدود یک‌چهارم تا 40 درصد از ارزش خود در برابر دلار آمریکا را از دست داد و به حدود 35,000 تا 40,000 ریال در برابر هر دلار رسید، در مقایسه با حدود 10,000 ریال دو سال پیش از آن؛ کاسبان بازار بزرگ تهران در 12 مهر 1391 در اعتراض دست به اعتصاب زدند.

   چرایی این پیوند: Broad money growth jumped from 20.2% (2011) to 34.0% (2012) as collapsing oil revenue under sanctions pushed the government to lean more heavily on central-bank financing of its deficit, a documented driver of the accelerated 2012 money-supply growth that fed into the CPI inflation spike of the following years.

   ملاحظه: None substantial.

   تأخیر اثر: immediate (same year)منبع: NPR -- Currency In Crisis: Collapse Of Iran's Rial Continues
7. 07۲۰۱۷ورشکستگی مؤسسات اعتباری غیرمجاز و اعتراضات سپرده‌گذارانقوت ارتباط

   موجی از مؤسسات اعتباری غیرمجاز یا نیمه‌مجاز (از جمله کاسپین و ماه‌ها بعد بانک آینده) پس از سال‌ها وعده سودهای غیرقابل‌تداوم و وام‌های معوق، در پرداخت به سپرده‌گذاران درماندند؛ اعتراضات پیاپی در ده‌ها شهر طی ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۸ رخ داد و دولت بعدها نزدیک به ۸۰۰ میلیون دلار برای مدیریت پیامدهای آن اختصاص داد، رویدادی که از پیش‌لرزه‌های شکنندگی نظام بانکی و از عوامل زمینه‌ساز اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۳۹۶ بود.

   چرایی این پیوند: As Caspian, Ayandeh and other unregulated credit institutions defaulted, the Central Bank absorbed depositor payouts partly through liquidity injections, a mechanism plausibly visible in accelerated monetary-base and broad-money growth over 2017-19.

   ملاحظه: Iran's money supply was already expanding rapidly through this period on fiscal deficits and general credit growth, so the credit-institution bailouts are one contributor among several rather than the dominant driver of M2/monetary-base trends.

   تأخیر اثر: 1-3 year lagمنبع: Radio Farda (RFE/RL Persian Service)

قوانین مرتبط

قوانین مرتبط با این سنجه. لازم نیست یک قانون علت تغییری باشد تا فهرست شود؛ سطح اطمینان نشان می‌دهد پیوند تا چه حد قوی است.

1. ۱۹۷۹لايحه قانوني اصلاح قانون ملي شدن بانكها مصوب 1358 3 17 شوراي انقلاب اسلامي

   این لایحه قانونی که در سال ۱۳۵۸ به تصویب شورای انقلاب رسید، بانک‌های ملی‌شده مشمول قانون ملی شدن بانک‌ها را از شمول ماده ۱۱۶ قانون تجارت مستثنی می‌کند.

   چرایی این پیوند: This single-article amendment merely exempts the banks nationalized under the June 1979 nationalization decree from Article 116 of the Commercial Code (a corporate-governance/liability provision); it does not itself set lending policy, reserve ratios, or deposit terms.

   ملاحظه: The actual driver of Iran's post-1979 banking structural shift is the original nationalization law (not in this batch), plus the 1979-81 revolutionary upheaval, war economy, and later Islamic banking law of 1983. This amendment's own contribution to monetary aggregates is not separable from those larger events.

   تأخیر اثر: immediate legal effect, economic effects (if any) diffuse over following years
2. ۱۹۸۳قانون عمليات بانكي بدون ربا بهره

   این قانون که در سال ۱۳۶۲ تصویب شد، نظام بانکی ایران را بر مبنای اصول اسلامی و بدون ربا بازسازی می‌کند، وام‌دهی مبتنی بر بهره را با ابزارهایی مانند مشارکت در سود و زیان و قرض‌الحسنه جایگزین می‌کند و اهداف و وظایف نظام بانکی کشور را تعیین می‌کند.

   چرایی این پیوند: This law abolished interest-based banking nationwide, replacing lending/deposit interest with mandated 'profit rates' on Islamic contracts (mozarebeh, joalah, etc.) set administratively rather than by market clearing, which is the direct institutional determinant of what WDI records as Iran's real interest rate.

   ملاحظه: Administratively set profit rates plus high, volatile inflation make the 'real interest rate' series noisy and driven mainly by CPI swings (sanctions, currency crises) rather than by this 1983 framework law itself, which has not changed the core mechanism since.

   تأخیر اثر: same fiscal year, effects persist as standing institutional framework
3. ۲۰۰۶اصلاح تبصره 4 الحاقي ماده 3 و ماده ... نگاههاي كوچك اقتصادي زودبازده و كارآفرين

   این مصوبه که در سال ۱۳۸۵ صادر شد، آیین‌نامه اجرایی طرح بنگاه‌های کوچک اقتصادی زودبازده و کارآفرین را اصلاح می‌کند، به کارگروه اشتغال استان‌ها اجازه می‌دهد تا بیست درصد تسهیلات ابلاغی را صرف تکمیل واحدهای نیمه‌تمام کنند و سقف کل اعتبار طرح را از هجده هزار میلیارد ریال به صد و هشتاد هزار میلیارد ریال افزایش می‌دهد.

   چرایی این پیوند: The amendment raises the ceiling on directed bank credit for the 'Zoud-Bazde' (quick-return) SME/job-creation lending program from 18,000 billion to 180,000 billion rial (a 10x jump) and lets provincial employment task forces earmark up to 20% of allocated facilities to working-capital shortfalls. This was a large, deliberate expansion of subsidized directed bank credit during 2005-2007, widely cited as a driver of double-digit private-sector credit and money-supply growth in that period.

   ملاحظه: Confidence limited to 'contributing' because domestic credit and private-sector credit-to-GDP series are driven by many simultaneous factors (oil-revenue-fueled government spending, general banking-sector expansion, interest-rate policy, later inflation from 2010-12 subsidy reform and sanctions). The program's disbursement was also often incomplete/politically contested, so its realized effect on aggregate credit stock is smaller than the nominal ceiling implies.

   تأخیر اثر: same-to-next fiscal year for credit stock; 1-3 year lag for any inflationary pass-through
4. ۲۰۱۰آيين نامه اعطاي تسهيلات مسكن مهر

   این آیین‌نامه که در سال ۱۳۸۸ صادر شد، شرایط تسهیلات طرح مسکن مهر را تعیین می‌کند، وامی قرض‌الحسنه با کارمزد چهار درصد در سراسر کشور (نه درصد در تهران، هفت درصد در مراکز استان)، تا سقف دویست تا دویست‌وپنجاه میلیون ریال، با دوره ساخت و بازپرداخت مجموعا پانزده‌ساله.

   چرایی این پیوند: Sets the concessional 4%/7%/9% qarz-al-hasaneh loan terms and 15-year repayment schedule for the mass Mehr social-housing program (Bank Maskan credit line partly financed by central bank money creation, per Article 10 allowing the bank to carry the government as debtor pending subsidy appropriation), which both expanded homeownership housing stock nationally and is widely cited as a driver of 2010-2013 broad-money growth.

   ملاحظه: Housing tenure shifts also reflect ordinary urbanization and demographic trends unrelated to Mehr; broad-money growth in this period was multi-causal (budget deficits, sanctions-driven CBI financing of government, general credit expansion), so attributing M2 growth specifically to Mehr overstates a single channel among several.

   تأخیر اثر: same to 3-year lag
5. ۲۰۱۰ضوابط اعطاي تسهيلات به منظور تسهيل و تسر ... ن مسكن و تخصيص آنها به متقاضيان مسكن مهر

   این ضوابط که در سال ۱۳۸۸ به تصویب رسید، شرایط تأمین مالی بانکی طرح مسکن مهر را تعیین می‌کند، سقف تسهیلات هر واحد مسکونی را (تا دویست و پنجاه میلیون ریال) مشخص می‌نماید، امکان قرارداد مشارکت مدنی با سازندگان را فراهم می‌کند و به بانک‌ها اجازه می‌دهد تا شش درصد جرایم تسهیلات معوق را ببخشند تا نقدینگی بیشتری صرف بخش مسکن شود.

   چرایی این پیوند: Directs Bank Maskan and other banks to expand credit ceilings (up to 250 million rials/unit) and participation financing to builders and Mehr Housing applicants; the Mehr Housing program's bank-credit-financed construction (much of it via low/no-cost Central Bank credit lines) is widely cited by Iranian economists as a major contributor to the 2010-2013 surge in base money and broad money growth.

   ملاحظه: This is one implementing circular within the much larger, multi-year Mehr Housing program (whose founding legislation is not in this batch); broad money and private-credit growth in 2010-2013 were also driven by the subsidy-reform cash-transfer program, government deficit monetization, and sanctions-driven exchange-rate pressure — Mehr Housing credit is one contributing channel among several, not the sole cause. No annual housing-price or housing-starts chart exists in the index to show the direct housing-market effect.

   تأخیر اثر: 1-3 year lag
6. ۲۰۱۷قانون احكام دائمي برنامه هاي توسعه كشور

   این قانون که در سال ۱۳۹۵ تصویب شد، مجموعه‌ای از احکام اقتصادی و اداری در حوزه‌هایی مانند مالیات، رفاه و اشتغال را به‌صورت دائمی و نه صرفاً در چارچوب یک برنامه پنج‌ساله تعیین می‌کند تا نیاز به تصویب مجدد آن‌ها در هر برنامه توسعه از میان برود.

   چرایی این پیوند: This omnibus permanent-provisions law (73 articles) codifies a 'managed float' exchange-rate regime, central bank governance rules, National Development Fund oil-revenue-savings mandates (min. 30% of oil export proceeds), and dozens of standing fiscal/banking/customs rules that replaced the need for repeated multi-year development-plan legislation.

   ملاحظه: This is an extremely broad, multi-topic codification law covering nearly every economic domain at once; it is not a single-mechanism instrument, so any one chart's movement is very unlikely to be attributable mainly to it rather than to the specific sectoral rules, sanctions, or macro shocks operating alongside it. Confidence is kept low deliberately given this breadth.

   تأخیر اثر: standing framework from 2017 onward